ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟΥ & ΜΕΤΟΧΗΣ - Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

 Το υποκείμενο του απαρεμφάτου 

Το απαρέμφατο είναι ρηματικός τύπος, επομένως, συντάσσεται, δηλαδή παίρνει υποκείμενο, αντικείμενο, κατηγορούμενο, κτλ. 

Το υποκείμενο του απαρεμφάτου (του άναρθου ή του έναρθρου) μπορεί να είναι:

α) το ίδιο με το υποκείμενο του ρήματος, οπότε λέμε ότι έχουμε ταυτοπροσωπία

β) διαφορετικό από το υποκείμενο του ρήματος, οπότε λέμε ότι έχουμε ετεροπροσωπία

Ας μάθουμε πρώτα για την ταυτοπροσωπία

Στην ταυτοπροσωπία το υποκείμενο του απαρεμφάτου είναι το ίδιο με το υποκείμενο του ρήματος, π.χ.

 

Οὗτοι ἐθέλουσιν ὑπὲρ πατρίδος θνήσκειν ==> (= αυτοί θέλουν να πεθάνουν για την πατρίδα)

Ρήμα = ἐθέλουσιν, υπ. του ρ. = οὗτοι

Απρ. = θνήσκειν, υπ. του απρ. = οὗτοι

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Το υποκείμενο του απαρεμφάτου, αφού είναι το ίδιο με το υποκείμενο του ρήματος βρίσκεται σε πτώση ονομαστική.

Μένων ἐβούλετο πλουτεῖν ==> (= Ο Μένων ήθελε να έχει πλούτο)

ρ. = ἐβούλετο,

ποιος ἐβούλετο; = Μένων > υπ. του ρ.

τι ἐβούλετο; = πλουτεῖν > αντ. του ρ.

 

απρ. = πλουτεῖν

ποιος πλουτεῖν = Μένων > υπ. του απρ.

Συμπέρασμα: Αφού το ρήμα και το απρ. έχουν ως υποκείμενο το ίδιο πρόσωπο (Μένων), λέμε ότι έχουμε ταυτοπροσωπία.

Τώρα, ας δούμε την περίπτωση της ετεροπροσωπίας! 

Στην ετεροπροσωπία το υποκείμενο του απαρεμφάτου είναι διαφορετικό από το υποκείμενο του ρήματος.

Οἱ στρατιῶται ηὔχοντο εὐτυχῆσαι αὐτόν. ==> (= οι στρατιώτες ευχόντουσαν αυτός να ευτυχήσει)

Ρήμα = ηὔχοντο, υπ. του ρ. = οἱ στρατιῶται

Απρ. = εὐτυχῆσαι, υπ. του απρμ. = αὐτόν

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Το υποκείμενο του απαρεμφάτου βρίσκεται σε πτώση αιτιατική.

Το υποκείμενο της μετοχής

Η μετοχή συμφωνεί με το υποκείμενό της στο γένος, στον αριθμό και

στην πτώση. Αυτό σημαίνει ότι σε όποιο γένος ή αριθμό ή πτώση βρίσκεται η μετοχή στο ίδιο γένος, αριθμό και πτώση θα βρίσκεται το υποκείμενό της. 

Δες τα παρακάτω παραδείγματα:

• Ὁ νόμος ἀπαγορεύων φαίνεται.

  Η μετοχή και το υποκείμενό της είναι γένους αρσενικού, ενικού αριθμού, πτώσης ονομαστικής.

   

• Ἐπιγενομένη ἡ νόσος ἐπίεσε τοὺς Ἀθηναίους.

  Η μετοχή και το υποκείμενό της είναι γένους θηλυκού, ενικού αριθμού, πτώσης ονομαστικής.

   

• Κρέοντος βασιλεύοντος οὐ μικρὰ συμφορὰ κατέσχε Θήβας.

  Η μετοχή και το υποκείμενό της είναι γένους ουδετέρου, ενικού αριθμού, πτώσης γενικής.

   

   Απόλυτη μετοχή 

  Όταν το υποκείμενο της μετοχής είναι λέξη που δεν έχει άλλη συντακτική θέση στην πρόταση και λειτουργεί αποκλειστικά ως υποκείμενο της μετοχής, τότε η μετοχή λέγεται απόλυτη.

π.χ. Κρέοντος βασιλεύοντος οὐ μικρὰ συμφορὰ κατέσχε Θήβας. Η λέξη Κρέοντος, που είναι το υποκείμενο της μετοχής βασιλεύοντος, δεν έχει καμιά άλλη θέση στην πρόταση.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Όπως φαίνεται η απόλυτη μετοχή εκφέρεται κυρίως σε γενική (Κρέοντος βασιλεύοντος) ή σε αιτιατική. Έτσι οι μετοχές ονομάζονται γενική απόλυτη ή αιτιατική απόλυτη.

Συνημμένη μετοχή 

Όταν το υποκείμενο της μετοχής έχει ταυτόχρονα και άλλη συντακτική θέση μέσα στην πρόταση, τότε η μετοχή λέγεται συνημμένη.

π.χ. Ἐπιγενομένη ἡ νόσος ἐπίεσε τούς Ἀθηναίους. Η λέξη νόσος, που είναι το υποκείμενο της μετοχής ἐπιγενομένη, έχει και άλλη συντακτική θέση μέσα στην πρόταση. Είναι ταυτόχρονα και υποκείμενο ρήματος (ἐπίεσε). 

Επιμέλεια: Ρέκλου Μαρία, Φιλόλογος Δ.Π.Θ.